کانون زبان پارسی در باغ موقوفات محمود افشار، میزبان آیین یادبود جلال خالقی مطلق بود؛ شاهنامه‌شناسی نامدار که جایگاه وی در حافظه فرهنگی ایران انکارناپذیر است. این مراسم فرصتی شد تا آثار ماندگار این پژوهشگر بازخوانی شود و تأثیر عمیق او بر شناخت حماسه ملی ایران بررسی گردد. تلاشی که وی در تصحیح شاهنامه به کار بست، فراتر از یک دستاورد ادبی، در واقع بازسازی بخشی از هویت فرهنگی ایرانیان است که راهنمایی ارزشمند برای نسل‌های آینده به شمار می‌رود.
سید مصطفی محقق داماد و فلسفه حکمت در شاهنامه
سید مصطفی محقق داماد، رئیس شورای تولیّت بنیاد، در آغاز مراسم نگاهی به جایگاه فردوسی در مقام یک حکیم داشت. او معتقد است بر خلاف آثار حافظ و سعدی که بیشتر بر حکمت عملی متمرکز است، شاهنامه هم حکمت عملی و هم حکمت نظری را در بر می‌گیرد.
او با اشاره به بیت نخست شاهنامه یادآور شد که ذهن انسان هرگز قادر به درک ذات نامحدود حق نیست و تنها حقیقت صفات او را می‌فهمد؛ دیدگاهی که کاملاً با مبانی حکمت اسلامی هم‌سویی دارد.
محقق داماد به پیوندهای سه‌گانه جلال خالقی مطلق با بنیاد موقوفات محمود افشار اشاره کرد؛ وی عضو هیئت گزینش کتاب و هیئت انتخاب جایزه ادبی و تاریخی این بنیاد بود و آثار متعددی از او در این انتشارات به چاپ رسید. ژاله آموزگار نیز در سخنانش، هم‌زمانی این مراسم با زادروز ایرج افشار را یاد کرد و او را فرهنگ‌پروری کم‌نظیر دانست. او در مورد خالقی مطلق، بر دقت علمی خیره‌کننده‌اش در تصحیح شش دفتر شاهنامه و سه جلد تعلیقات آن تأکید کرد.
تصحیح شش دفتر شاهنامه و میراث اخلاقی جلال خالقی مطلق
ما همه مدیون ایران هستیم که این‌همه زیبایی فرهنگ و حکمت به ما ارزانی داشته است. ما باید دین خود را بپردازیم حتی به بهای سلامتی و سال‌های عمرمان.
خالقی مطلق هشتاد و هشت سال با خوشنامی زیست و با وجود اقامت در آلمان، هرگز پاسپورت ایرانی خود را رها نکرد و هویت ملی‌اش را تغییر نداد. او مردی ساده بود که هرگز به دنبال مقام‌های فریبنده یا منافع مادی نرفت.
آموزگار با یادآوری جوان‌پروری این استاد، به کلام سهراب سپهری اشاره کرد که می‌گفت اگر خالقی زاده نمی‌شد، دنیا نقصی داشت. او معتقد است سجایای اخلاقی این مرد باید در موزه‌ای به نام «موزه اخلاق» برای نسل‌های بعد حفظ شود.
دقت و وسواس علمی در آثار خالقی، استانداردی است که امروزه در دنیای دیجیتال برای ایجاد اعتماد در سیستم‌های پیچیده دنبال میشود؛ چیزی شبیه به آنچه در معماری اعتماد نادلا در سیستم‌های AI برای تضمین صحت داده‌ها بررسی شده است.
احمدرضا قائم‌مقامی، استاد دانشگاه تهران، درباره مقالات خالقی در مجموعه‌های «سخنهای دیرینه» و «گل رنجهای کهن» صحبت کرد. او اشاره کرد که این نوشته‌ها ابعاد گسترده‌ای از تاریخ ساسانیان و آداب و رسوم ایران باستان را پیش روی ما می‌گذارد.
او نقل کرد که جلال خالقی مطلق، ایران را دل عالم میدانست و محور جهان می‌دید. اخلاقیاتی چون خداترسی، میهن‌دوستی، خردمندی و وفاداری، محور اصلی آثار او بود.
محمود امیدسالار در پیام تصویری خود، تحلیلی درباره تفاوت آگاهی ملی در ایران و اروپا ارائه کرد. او با استناد به کتیبه تابوت خرداد پسر هرمزدآفرید در قرن سوم هجری، نشان داد که هویت ایرانی بسیار زودپرور بوده است. به باور او، ایران از نظر آگاهی ملی با ملل اروپایی متفاوت است، چرا که تاریخ موجودیتش به قرن هفتم پیش از میلاد بازمی‌گردد.
مراسم با شاهنامه‌خوانی امیر صادقی و نمایش مستند «تا خداینامه» به پایان رسید و سپس شرکت‌کنندگان از نگارخانه و کتابخانه پژوهشی افشار بازدید کردند.
این مراسم صرفاً یک یادبود شخصی نبود، بلکه تأکیدی بر اهمیت متون تصحیح‌شده و متدولوژی علمی برای حفظ حافظه تاریخی یک ملت بود. آثار جلال خالقی مطلق به دلیل دقت ریاضی‌گونه و سخت‌گیری در تصحیح، مرجعی غیرقابل جایگزین برای پژوهشگران جهان است و تداوم توجه به این آثار، سدی در برابر تحریف حماسه‌های ملی خواهد بود.
پرسش‌های پرتکرار
مراسم بزرگداشت جلال خالقی مطلق در چه تاریخی و کجا برگزار شد؟
این مراسم در تاریخ ۱۹ مهر ۱۴۰۵ در کانون زبان پارسی واقع در باغ موقوفات محمود افشار برگزار گردید.
مهمترین دستاوردهای علمی جلال خالقی مطلق در زمینه شاهنامه چیست؟
برجستهترین اثر ایشان تصحیح شش دفتر شاهنامه و سه جلد تعلیقات آن است که به عنوان یکی از دقیقترین تصحیحات این اثر شناخته میشود.
کدام کتابهای مقالات جلال خالقی مطلق در انتشارات موقوفات محمود افشار چاپ شده است؟
دو مجموعه مقالات با عنوان سخنهای دیرینه و گل رنجهای کهن در این انتشارات به چاپ رسیده است.
دیدگاه جلال خالقی مطلق درباره هویت ملی ایران چه بود؟
او معتقد بود آگاهی ملی در ایران بسیار قدیمیتر از اروپا است و ایران را دل عالم میدانست و بر این باور بود که همگان مدیون فرهنگ و حکمت ایران هستند.
